BİRECİKLİ YAZAR ALİ ÖZKAPLAN'A VE ESERLERİNE DAİR | MBA
Yazarın Kısa Hayat Hikayesi:
1952 yılında Şanlıurfa / Birecik'te Doğan Ali ÖZKAPLAN ilköğretimini tamamladıktan sonra maddi şartlar sebebiyle eğitimine devam edemedi. Lakin daha sonra derneklerin ve toplulukların sohbetlerine katılarak, kitaplarla hemhal olarak, tarihi yerleri ziyaret ederek ve yurt sathında seyahatler yaparak kendindi geliştirdi. Memleket ve kitap sevgisi onun iç dünyasında her zaman büyük bir yer kapladı. Bu sebeple hem doğduğu ilçeye dair araştırmalar ve fotoğraf çalışmaları gerçekleştirdi hem de Birecik Kültür, Turizm ve Doğa Derneği Yönetim Kurulunda yer aldı. Bugün hala bu vazifesini devam ettirmektedir.
Kaynakçılık, elektirikçilik ve madencilik yapan ÖZKAPLAN Şanlıurfa, Balıkesir, Samsun, Zonguldak, Bingöl, Gaziantep, İzmir, Kahramanmaraş ve Mardin gibi şehirlerde çalıştı. İş hayatına hala Mardin'de taş ocağında devam etmektedir. 2020 öncesinde çalışmak için kısa süreliğine Irak'ta da bulundu lakin oraya alışamadığı için kısa sürede yurda geri döndü.
1992 yılında manevi kızım dediği Sonay ŞAHİN ile "Birecik'in Dünü - Bugünü" adlı bir televizyon programı denemesi çekti ama imkansızlıklar sebebiyle bu girişim yarıda kaldı.
Edebiyat dışında resim ve fotoğraf sanatıyla da ilgilenen yazarın bazı resim ve fotoğraf çalışmaları "Birecik Kelaynak ve Çevre Festivalleri" nde, İzmir, Mersin, Ankara, Adana, ve Halfeti'de düzenlenen karma ve şahsî sergilerde yer aldı.
2019'da bir iş kazası, 2020'de ise ağır bir trafik kazası geçirdi. Bu sırada yaşanan pandemi ve daha sonra 2023 'te gerçekleşen 6 Şubat depremi ile üst üste gelen imtihanlar onun zihin ve gönül dünyasında büyük yaralar açtı. Gaziantep 'te depremi yaşayan ÖZKAPLAN sevdiklerinden birçok kişiyi kaybetti ve bunun üzerine "Dışarıda Kimse Yok Mu?" adlı hikayesini kaleme aldı.
Kendisiyle bizzat ettiğimiz sohbette belirttiğine göre Kadir İNANIR, Tarık AKAN ve Edip AKBAYRAM en sevdiği sanatçılar, A.Cahit KÜRKÇÜOĞLU ise özellikle takip ettiği, etkinlendiği bir bilim insanıymış.
1-) TİLBURSİP'TEN BİRECİK'E
Yazarının deyimiyle bir albüm olan eser aslında bir kültür ve tarih derlemesidir.
2006'da şahsî emekleri sonucunda İstanbul'da, Kaya Matbaacılık bünyesinde basılan eser ekseriyeti fotoğraflardan mürekkep 208 sayfadan meydana gelmekte. Bu çalışma, kitap ile dergi arası bir boyuta ve kalın karton kapağa sahip. Ve ön kapakta tarihi sur kapılarından "Urfa Kapısı" nın eski ama renkli bir resmi bulunmakta.
Bir proje dahilinde basılan eserdeki fotoğrafların çoğunluğu Ali ÖZKAPLAN'ın kadrajından. Tabi ki başta manevi kızı olarak gördüğü ve şu an Almanya'da yaşayan Sonay ŞAHİN 'in ve başka isimlerin de fotoğraf çalışmaları yer almakta. Fotoğrafların ekseriyeti mimari / manzara içerikli ve renkli. Yazar bazı fotoğraflara dair yorumlarını ve o fotoğraf hakkındaki temel bilgileri aktarmaya çalışmış. Fakat bu husus çalışmanın tamamı için geçerli değil.
Bunlar dışında çeşitli belge, resim ve afişlerin de yer aldığı eserde Hakkı TÜZÜNER'in Birecik konulu birkaç karikatür çalışması da bulunmakta. Lakin çalışmada bu tür kitaplarda görmeye alışık olduğumuz infografikler, ayrıntılı haritalar, portre derlemeleri, isim listeleri ve istatistiksel tablolar yer almıyor. Lakin yazar çeşitli fotoğraflarla adeta şehrin öznel bir haritasını ve portresini bambaşka bir ufakla zihnimizde resmetmeye çalışıyor.
"Tarihte Birecik" başlıklı (alt başlıklara ayrılan) ana bölüm ile başlayan kitabın en arka kapağında ise Cuma KARATAŞ 'ın kısa bir tanıtım yazısı bizleri uğurluyor / selamlıyor.
Yazar; sergilerden, fikirlerinden, babasından ve kitap hakkında anektodlardan bahsettiği 26 / 02 / 2006 tarihli önsözde zamanın Birecik Kaymakamı Tuncay SONEL, Belediye Başkanı Abdülkadir YÜKSEL, Cuma KARATAŞ, Cengiz YAŞAR, Metin ASLAN, Mustafa YILMAZ, Mehmet GEZER, Müslüm UĞUR, Sadi AKAN, Zekeriye GÜRSÖZ, A.Cahit KÜRKÇÜOĞLU, Muhittin AYKILIÇ ve Fatma Anam dediği isimler başta olmak üzere Birecik Kültür Derneği üyelerine ve belediye personellerine teşekkür ediyor.
Kitapta "içindekiler" veya ayrı bir "Kaynakça" bölümü yer almıyor. Kaynaklar direkt fotoğrafların ve yazıların altında / içinde belirtilmiş.
Yazıların dili ise oldukça sade ve anlaşılır. Edebî ve estetik bir söyleyişten çok arşiv oluşturmak niyetiyle didaktik bir üslup benimsenmiş. Yazarla gerçekleştirdiğimiz sohbette bu çalışma hakkında "Bu eser memleket sevgisinden doğmuştur." diyor ve yine 2. kitabı olan "Siyah Beyaz Fotoğraflar"'ın biyografi kısmında "Tilbursip'ten Birecik'e adlı çalışmasının basıldığı zamanın hayatının en mutlu günlerinden biri" olduğuna dair not düşüyor.
2-) SİYAH BEYAZ FOTOĞRAFLAR
Siyah Beyaz Fotoğraflar yazarın 2. ve son müstakil kitabı. Birincisi 6 Şubat depreminden önce, ikincisi sonra olmak üzere 2 baskı yapmış bir hikâye kitabı. Benim elimde 2. baskısı mevcut.
6 Şubat depremini hatırlatan bir görselin bulunduğu ve siyah rengin hakim olduğu ince karton kapağa sahip 208 sayfalık kitabın arka ve ön iç kapaklarında Birecik'e dair toplam 10 renksiz resim yer alıyor. Bu fotoğraflar Seda EMRE, Nuri KAYIKÇI, Mehmet BUDAK ve Ali ÖZKAPLAN arşivlerinden toparlanmış. Zaten kitapta başka resim de yok. İlk baskısını pandemi zamanında yapan eserin 2.baskısı 2023'te, Şanlıurfa 'da, Elif Matbaasında yapılmış. Kapak tasarımını Suda KANKILIÇ'ın yaptığı kitabın mizanpajını ise matbaa üstlenmiş.
ve 9. sayfalar arasında sırasıyla yazarın biyografisi, 12 Eylül 2024 / Mardin tarihli Teşekkür yazısı ve içindikiler kısmı yer alıyor.
Kitabın en sonunda ise (203., 204 ve 205.sayfalar) "Kitap Hakkında Ne Dediler" başlıklı Sonay ŞAHİN ve Mehmet YAPBASAN imzalı iki kısa tanıtım, yorum ve tebrik yazısı bulunuyor.
Böylece 11. sayfa ile 202. sayfalar arasında toplam sekiz hikaye yer alıyor. Bu hikayelerin bazıları 30 sayfayı aşkın, uzun hikâye diyebileceğimiz türden. Fakat didaktik öğeler de bağrından hatırat diyebileceğimiz satırlar da yer alıyor. Yazarının ifadesiyle bizzat kendisinin veya sevdiklerinin, dostlarının yaşadığı hadiseleri, duyduğu vakaları konu edinen bu hikayelerden sonuncusu olan "Dışarıda Kimse Yok Mu" kitaba sonradan, 6 Şubat depreminden sonra 2. baskıda eklenmiş. Böylece ilk baskıda toplam yedi hikaye bulunduğunu öğreniyoruz. Kitap Covid-19 pandemisi zamanında tamamlandığı için pandemiden de bahseden satırlar bulunmakta.
Sade, açık ve anlaşılır bir dile sahip olan eser az da olsa hikaye yazım teknikleri ve yazım bilgisi hususunda ufak tefek yanlışlıklar eksiklikle barındırıyor. Lakin bu durum yazarın kararlılık ve samimiyetinden hiçbir şey eksiltmiyor.
Sırasıyla Kitaptaki Hikayeler ve Konuları;
1-) Köşker: Cumhuriyetin ilanı ile 2. Cihan Harbi sırasında Birecik ve çevresinde yaşayan insanların hayatlarını döneme dair bilgiler vererek anlatıyor.
2-) Başpınar Gazozları: Fakir bir hambalın Gaziantep 'te geçen hayata tutunma mücadelesinden bahsediyor.
3-) Yüreğim O Yaşlı Çınarın Altında: Yazar kendisinden hareketle 68 kuşağının sınıf mücadelesini hikayeleştiriyor.
4-) Bir On Üç Eylül Sabahı: Bir fabrika işçisinin kızkardeşinin hayatını dönemin şartları altında ele alıyor.
5-) Kim ve Dostluk:12 Eylül Darbesş sonrası baskı ve şiddet ortamında hayatın olağan seyrinin nasıl bozulduğunu konu ediniyor.
6-) Şantiye: Yazar bu hikayede Fırat kıyısındaki bir kum ve çakıl şantiyesinde yaşadığı hatıraları aktarıyor.
7-) Siyah Beyaz Fotoğraflar: Kitaba da ismini veren 160. sayfadaki hikaye törenin göre halkının hayatını nasıl etkilediğini özetliyor.
8-) Dışarıda Kimse Yok Mu: Kitaba sonradan eklenmiş bu hikaye "Asrın Felaketi" olarak nitelenen 6 Şubat depreminde yaşanan dramları konu edinirken bu husustaki ihmalleri de eleştiriyor.
3-) DİVİDİMİN UCUNDA 2 - YARENLER ANTOLOJİSİ
2023 FGK yayınlarından çıkmış 278 sayfalık bu eser de Ali ÖZKAPLAN da "İmzasız Yazıt ve Enlerim" adlı bir hikayesiyle 19. ile 29. sayfalar arasında okurlarla buluşmuştur.
Hikaye yazarının gerçek hayatından bir kesiti alıntılamaktadır. Konusu, yurt dışında yaşayan bir ilkmektep arkadaşının Tilbursip'ten Birecik'e adlı belgesel kitabı ile alakalı olarak kendisini araması ama adını söylememesinin akabinde gönderdiği uzunca bir mektuba da ismini yazmayıp "ilkokulda bir arkadaşın" diye imzalaması sonucu başlayan bir dostluk. Ne yazık ki pandemi döneminde yazarın kaza geçirip ağır yaralı yattığı bir vakitte o arkadaşı da vefat ediyor ve bundan çok etkilenen ÖZKAPLAN bu hikayeyi kaleme alıyor.
Filiz Gökdemir Köşker 'ın derlediği kitapta ayrıca 24 kalemin çeşitli konulardaki şiir ve düzyazıları yer almaktadır.
Kitapta Eseri Olan Yazarlar:
Filiz Gökdemir Kökşer, A.Yavuz Atmaca, Ali Özkaplan, Behri Karapıçak, Belgin Bozkurt, Burhan Bacak, Fatoş Gökdemir, Gürkan Baykal, Hatice G. Demircan, Hanifi Noyaner, Işıl Işık, Leyla Özdemir, Merve Kılıç, Nida Öcal, Orçun Yılmaz, Pınar Sarı, Recep Zankoğlu, Sebahat Akdemir, Sema Güzel Kara, Serdar Kuş, Taha Yığmatepe, Turan Kılıç, Turgay Mutlu, Tülay Demir
Hazırlayan & Yazan: Muhammet Baran ASLAN
Yorumlar
Yorum Gönder